International Journal of Industrial Engineering & Production Management (2013)

-144144-24523

November 2013, Volume 24, Number 3
pp. 315-326

http://IJIEPM.iust.ac.ir/

Applying Two-Level DEA for Supplier Selection in
Supply Chain Risk Management
*
M. Pournader, M. Bagherpour, M. Mahdavi Mazdeh, M.A. Shafia

Mohammad Ali Shafia, Assistance professor of Industrial Eng-Iran University of Science and Technology
Mohammad Mahdavi Mazdeh, Assistance professor of Industrial Eng-Iran University of Science and Technology
Mehrdokht Pournader, MSc student of Industrial Eng-Iran University of Science and Technology Morteza Bagherpour, Assistance professor of Industrial Eng-Iran University of Science and Technology
Keywords 1ABSTRACT

Supply chain risk management, Identifying risk factors and selecting the suppliers based on these Supplier evaluation, factors appears to be one of the main challenges for manufacturers. Risk factors, As a result, in this paper a distinctive framework for evaluating Two-level measures suppliers based on these risk factors is proposed and solved by
1268732040127

Downloaded from ijiepm.iust.ac.ir at 14:42 IRST on Saturday November 4th 2017

Downloaded from ijiepm.iust.ac.ir at 14:42 IRST on Saturday November 4th 2017

multi-criteria decision making (MCDM) techniques and two-level data envelopment analysis (DEA) approach. The measures have been identified by reviewing the literature and the assistance of the experts in this area. Consequently, they have been categorized by Factor Analysis (FA). The measures in each group are then respectively weighted based on the experts’ evaluation of the measures and by Analytical Hierarchy Process (AHP) technique. In the next step, the two-level Data Envelopment Analysis (DEA) was applied to rank 12 presumptive suppliers of a manufacturer according to risk measures in two levels. The advantage of applying two-level DEA would be the direct inclusion of risk sub-factors in the computations. This technique benefits from more accurate results, whereas in the other evaluation approaches, in case of many factors and sub-factors, some might be integrated in to others or omitted.

© 2013 IUST Publication, IJIEPM. Vol. 24, No. 3, All Rights Reserved

*Corresponding author. Mohammad Ali Shafia
Email: omidshafia@gmail.com

ارائه مدل تحلیل پوششی داده های دو سطحی در مديريت ريسک زنجیره تأمین به منظور انتخاب تأمین کننده

محمد علی شفیعا*، محمد مهدوی مزده، مهردخت پورنادر و مرتضی باقرپور

کلمات کلیدی چکیده:
-137151398

مدیریت ریسک زنجیره تأمین ،شناسایی عوامل ریسک در زنجیره های تأمین و انتخاب تأمین کنندگان بر مبنای حداقل ساختن این ارزیابی تأمین کنندگان، ریسک ها همواره یکی از چالش های مهم تولید کنندگان به شمار می آید. بر این اساس در مقاله پیش عوامل ریسک زا ، رو چارچوبی متمایز برای ارزیابی تأمین کنندگان با در نظر گرفتن عوامل ریسک با استفاده از تکنیک معیارهای دو سطحی های تصمیم گیری و رویکرد تحلیل پوششی داده های دو سطحی ارائه شده است. بدین منظور نخست با بهره گیری از ادبیات موضوع، برجسته ترین معیارهای ریسک موجود در زنجیره های تأمین از دیدگاه کارشناسان این حوزه شناسایی و با استفاده از تحلیل عاملی گروه بندی شدهاند. در گام دوم این معیارها با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی و با بهره گیری از نظر خبرگان وزن دهی شدند. سپس به منظور ارزیابی هر چه دقیقتر تأمین کنندگان با در نظر گرفتن معیارهای شناسایی شده، از رویکرد تحلیل پوششی داده های دو سطحی بهره گرفته شده است که بر اساس آن 21 تأمین کننده فرضی با توجه به معیارهای ریسک در دو سطح به صورت سلسله مراتبی رتبه بندی شده اند. مزیت استفاده از روش تحلیل پوششی داده های دوسطحی آن است که وزن زیر شاخص های گروه های اصلی ریسک هم مستقیمامستقیماً در صورت مسئله منظور شده است. این کار منجر به افزایش دقت در محاسبات خواهد شد ،چرا که در غیر این صورت هنگامی که شاخص ها و زیر شاخص های نسبتانسبتاً زیادی در مسئله وجود داشته باشند، همواره برخی از شاخص ها حذف شده و یا در دیگر شاخص ها ادغام می شوند.
-1371558965

1. مقدمه1
مدیریت ریسک در زنجیره های تأمین1 یکی از برجسته ترین ترین چالش های موجود در حوزه مدیریت زنجیره تأمین به شمار میرود. یکی از مهم ترین دلایل این امر برون سپاری های
تاريخ وصول: 3/6/39 تاريخ تصويب: 3/1/31
*نويسنده مسئول مقاله: دکتر محمد علی شفیعا ،دانشیار دانشکده مهندسی
صنایع، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران ،omidshafia@gmail.com دکتر محمد مهدوی مزده ،استادیار دانشکده مهندسی صنایع، دانشگاه علم و
mazdeh@iust.ac.ir، صنعت ایران، تهران
مهردخت پورنادر ،دانشکده مهندسی صنایع، دانشگاه علم و صنعت ایران ،
mehrdokht_pournader@iust.ac.ir، تهران
دکتر مرتضی باقرپور ،استادیار دانشکده مهندسی صنایع، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران ،bagherpour@iust.ac.ir
1268732040127

Downloaded from ijiepm.iust.ac.ir at 14:42 IRST on Saturday November 4th 2017

Downloaded from ijiepm.iust.ac.ir at 14:42 IRST on Saturday November 4th 2017

گسترده، جهانی شدن4 بازارها، افزایش وابستگی به تأمین کنندگان به منظور افزایش مزیت رقابتی و ظهور فن آوری های اطلاعاتی است که کنترل و هماهنگی زنجیره های تأمین را میسر میسازد] 2[.
در حالی که عواملی که به آن ها اشاره شد منجر به افزایش گزینه های استراتژیک پیش روی سازمان میشوند، اما از طرفی نیز منجر به افزایش احتمال وقوع رویدادهای غیر منتظره ای در این زنجیره می شوند که ممکن است زیان های قابل توجهی را برای سازمان به همراه داشته باشد ]1[. همچنین با توجه به تحقیقات هندریکس و سینگال] 3[، این رویدادها می توانند اثرات منفی در قیمت سهام و در نتیجه زیان شرکت را به همراه داشته باشند.
مدیریت ریسک زنجیره تأمین یک رویکرد مدیریت استراتژیک است که توانایی اثرگذاری بر عملکرد عملیاتی، مالی و بازار شرکت
4 Globalization
1268732040127

Downloaded from ijiepm.iust.ac.ir at 14:42 IRST on Saturday November 4th 2017

Downloaded from ijiepm.iust.ac.ir at 14:42 IRST on Saturday November 4th 2017

915
ها را داراست] 4[. هدف نهایی مدیریت ریسک زنجیره تأمین تنظیم فرآیندها و تصمیمات سازمانی به شکلی بهینه همراه با کاهش حداکثری ریسک می باشد] 5[. بسیاری از تحقیقات انجام شده در حیطه مدیریت ریسک زنجیره تأمین )به عنوان مثالتحقیقات انجام شده توسط نورمن و لیندروث] 6[ و اسپکرمن و دیویس] 7[( به شناسایی ادبیات موضوع انواع ریسک های موجود و منابع آن ها در زنجیره های تأمین پرداخته اند. همچنین برخی دیگر از دیدگاه محاسباتی] 8 و 9[، مفهومی] 21 و 22[ و یا ترکیبی از این دو] 21[ این رویکرد را مورد تجزیه و تحلیل قرار دادهاند .
به همین صورت شناسایی منابع ریسک و کمکمّیّی سازی آن ها هم به وفور مورد توجه قرار گرفته است] 21 و 23[. روش های گوناگونی )همانند استفاده از تکنیک های تصمیم گیری چند معیاره2، تحلیل پوششی داده ها1، برنامه ریزی خطی3، شبکه های عصبی4، رویکرد فازی، آوای مشتری و نظایر آن( به منظور انتخاب تأمین کنندگان تحت شرایط عدم اطمینان و ریسک توسط محققان پیشنهاد شده است] 24 و 25 و 26[.
به دلیل گستردگی عوامل ریسک موجود در زنجیره های تأمین ،ممکن است این سؤال در ذهن متبادر شود، که اولااولاً این عوامل را چگونه می توان به بهترین نحو در گروه های کوچکتری دسته بندی نمود تا ارزیابی سازمان ها بر اساس آن ها ساده تر به نظر آید؟ و دوم آن که چگونه می توان اثرات سطوح پایینی این سلسله مراتب را به درستی در ارزیابی کل زنجیره به نمایش گذاشت؟ با توجه به موارد ذکر شده، پژوهش مورد نظر تلاشی است در راستای بررسی عوامل ریسک موجود در انتخاب تأمین کنندگان و تخصیص وزن به آن ها با استفاده از ابزار تحلیل عاملی5 و تحلیل سلسله مراتبی6 به منظور گروه بندی معیارهای استخراج شده از منابع علمی و وزن دهی به آن ها و سپس بهره گیری از تحلیل پوششی دادههای دو سطحی7 به منظور ارزیابی عملکرد 21 تأمین کننده یک سازمان فرضی. بدیهی است چارچوب پیشنهادی را می توان در موارد مشابه برای سازمان ها و شرکت های دارای تأمین کنندگان متعدد در سطح کشور با داده های واقعی به کار برد.
در بخش دوم این مقاله نخست مروری اجمالی بر فرآیند تحلیل عاملی خواهد شد، معیارهای استخراج شده ریسک زا در زنجیره های تأمین از منابع علمی به همراه ذکر منابع آن ها ارائه می شوند .

1 Multi-Criteria Decision Making
32 Linear ProgrammingData Envelopment Analysis (DEA)
54 Neural NetworkFactor Analysis

Analytical Hierarchy Process
Two-Level DEA
در بخش سوم، رویکرد تحلیل پوششی داده های دو سطحی بیان شده و سپس داده ها و وزن آن ها مشخص شده اند در بخش چهارم، به صورت نتایج عددی رتبه بندی 21 تأمین کننده سازمان فرضی به نمایش گذاشته خواهند شد.

1. تحلیل عاملی
به منظور پی بردن به متغیرهای زیر بنایی یک پدیده یا تلخیص مجموعه ای از داده ها از روش تحلیل عاملی استفاده می شود. هر گاه در یک تحقیق تعداد نسبتا زیادی متغیر وجود داشته باشد ،یافتن رابطه ها و یا به عبارت دیگر همبستگی بین این متغیرها به روشهای معمولی بسیار مشکل و گاه ناممکن می باشد] 27[.
روش تحلیل عاملی برای رفع این مشکل بوجود آمده است و بر مبنای آن متغیرها به گونه ای دسته بندی می شوند که در نهایت به دو یا چند عامل که متشکل از همان مجموعه متغیرها هستند محدود می گردند، به عبارت دیگر متغیرهای مورد استفاده در تحقیق بر اساس صفات مشترکشان به دو یا چند دسته محدود شده و این دسته ها عامل نامیده می شوند. پس از آن روابط بین عامل ها بدست آمده و در هر عامل نیز روابط بین متغیرهای آن محاسبه شده و در نهایت هدف اصلی تحقیق که روابط بین متغیرهای تحقیق است محاسبه می شوند .

1-1. تهیه ماتريس همبستگی8
اولین گام تحلیل عاملی تهیه ماتریس همبستگی از تمام متغیرهای مورد مطالعه است. در تهیه ماتریس همبستگی محقق باید تصمیم بگیرد که در قطر اصلی این ماتریس عدد 2 یا عددی در بازه 1 تا 2 بگذارد .
این عدد که اشتراك نامیده می شود، نشانگر نسبت واریانس مشترك بین هر متغیر و عامل هاست. مقدار اشتراك بین صفر و 2 تغییر می کند. اشتراك صفر حاکی از این است که عامل های مشترك هیچ تغییری را در متغیر خاصی تبیین نمی کنند و اشتراك 2 حاکی از این است که تمام تغییرات متغیر خاص توسط عامل های مشترك تبیین میشوند. به عبارت دیگر اشتراك مساوی 2 حاکی از این است که کل واریانس متغیر های مشاهده شده تحلیل عامل میشود، در حالی که اگر واریانس مشترك متغیرهای مشاهده شده و عامل های تحلیل عاملی شود ،برآورد اولیه ای از اشتراك باید در قطر اصلی ماتریس همبستگی قرار گیرد .

8 Correlation Matrix
1-1. استخراج عامل ها1
هدف مرحله استخراج عامل ها، به دست آوردن سازه های زیر بنایی است که تغییرات متغیر های مورد مشاهده را موجب شده است. همبستگی هر متغیر با هر عامل، بار عاملی1 نامیده می شود و مقدار آن بین2- و 2+ تغییر می کند. واریانس تبیین شده توسط هر عامل برابر است با مجذور بار های عاملی آن. این واریانس مقدار ویژه3 نامیده می شود. اولین مقدار ویژه همواره بیشترین مقدار بوده و از 2 بزرگتر می باشد و مقدار ویژه برای عامل های بعدی کوچکتر می باشد.

9-1. چرخش عامل ها2
تمام عامل های استخراج شده مورد علاقه محقق نیست. هدف تحلیل عاملی تبیین پدیده های مورد نظر با تعداد کمتری از متغیر های اولیه است. در وهله اول، هدف تعیین تعداد عامل هایی است که در تحلیل نگه داشته می شوند. قاعدتاقاعدتاً عامل هایی باید نگه داشته شود که اعتبار صوری یا نظری داشته باشند. اما قبل از فرایند چرخش نمی توان به معنی هر عامل به خوبی پی برد ،بنابراین معمولا از ملاك های ریاضی مانند ملاك کایزر5 برای نگه داشتن عامل ها استفاده می شود. براساس ملاك کایزر فقط عامل هایی نگه داشته می شوند که مجموع مجذور بارهای عاملی آن ها )مقدار ویژه( یک یا بیشتر باشد .
این ملاك برای تحلیل عاملی آلفا مناسب است و برای سایر روش های تحلیل عاملی کران پایینی فراهم می آورد. پس از انتخاب عامل ها چرخش آن ها ضرورت دارد. هدف از چرخش عامل ها رسیدن به یک ساختار عاملی ساده است. در تحلیل عاملی ،ساختار های عاملی متعددی برای یک ماتریس همبستگی وجود دارد .

918

اولین عامل غالبا موردی کلی است که تمام یا اکثر متغیر ها بار عاملی بالایی روی این عامل دارند. عامل هایی بعدی معمولا دو قطبی بوده و بارهای عاملی مثبت و منفی داشته و قابل تفسیر نمی باشند با چرخش ساختار عاملی روشنتر می شوند. تاکنون تحقیقاتی در زمینه بهینه سازی و تجمیع عوامل ریسک موجود در زنجیره های تأمین توسط ایر و همکاران] 28[، لش و جانکر ]29[ و ماتوك و همکاران] 11[ صورت پذیرفته است، اما در این تحقیقات ارزیابی عملکرد سازمان ها هدف اصلی نبوده و یا اصلاًاصلا به آن ها پرداخته نشده است. در پژوهش پیش رو، با استفاده از نرم افزار وین استات6، عمل گروه بندی معیارهای ریسک موجود در زنجیره تأمین صورت پذیرفته است.

2-1. بررسی عوامل ريسک زا در زنجیره های تأمین و گروه بندی آن ها
با مطالعه ادبیات موضوع در زمینه مدیریت ریسک زنجیره تأمین )]22[ و] 23[ و] 12[ و] 11[ و] 13[ و] 14[ و] 15[ و] 16[(، نگارندگان به 28 عامل اثر گذار در اندازه گیری درجه ریسک در زنجیره های تأمین را استخراج نموده اند که از لحاظ میزان تکرار در منابع مختلف، درصد بیشتری را به خود اختصاص داده اند. هر کدام از این عامل ها با توجه به طبقه بندی صورت گرفته در پژوهش ماتوك و همکاران] 11[ به پنج گروه ریسک قیمتی7 )Pc(، ریسک فن آورانه8 )T(، ریسک کیفیتی-کیمیتی9
)Ql-Qt(، ریسک اقتصادی21 )Ec( و ریسک محیطی22 )En( گروه بندی شدند. در جدول 2 به تفکیک گروه های پنج گانه ،منابع مورد مطالعه طبقه بندی شده اند. به جای ذکر منابع ،شماره ای که بالا در جلوی منابع به آن ها تخصیص داده شده در جدول قید شده است.
1268732040127

Downloaded from ijiepm.iust.ac.ir at 14:42 IRST on Saturday November 4th 2017

Downloaded from ijiepm.iust.ac.ir at 14:42 IRST on Saturday November 4th 2017

-71424119260

6
جدول

1
با

شده

مطالعه

منابع
پنجگانه

بندی

.
طبقه

ريسک

های
شاخص

به

توجه

نام

منبع

نوع
ريسک

[
11
]

[
13
]

[
21
]

[
11
]

[
23
]

[
24
]

[
25
]

[
26
]

قیمتی


فن
آورانه

کیفیتی
/
کیمیتی

اقتصادی

محیطی



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید