http://IJIEPM.iust.ac.ir/
توزيع پاداش واحدهاي سازماني براساس مدل تلفيقي تحليل پوششي
داده ها و كارت امتيازي متوازن: مطالعه موردي شركت صنايع هواپيماسازي ايران (هسا)
احمد كمالي1، سيدرضا حجازي×، حسين همتي3 و مصطفي پارسا4 كلمات كليدي چكيده:

تحليل پوششي دادهها، توزيع پاداش بين واحدهاي مختلف يك سازمان بايد به گونه اي باشد كه باعـث افـزايش انگيـزه ي كاركنـانكارت امتيازي متوازن، براي عملكرد بهتر شود. در اين مقاله روشي جديد براساس تلفيق مدل هاي تحليل پوششي د ادهها و كـارتكارايي نسبي، امتيازي متوازن جهت توزيع پاداش بين واحدهاي مختلف سـازمان ارائـه مـيشـود. از آن جاكـه در تحليـلتوزيع پاداش پوششي د ادهها كارايي واحدهاي تصميم گيري نسبت به هم (كارايي نسبي) ا ندازهگيري مـي شـود؛ از ايـنرو
روش ارائه شده باعث افزايش انگيزه براي رقابت بين واحدها جهت كسب پاداش بيشتر از طريـق دسـتيابيبه عملكرد بهتر و نزديك شدن به كـارائي ايـده آل مطـابق بـا اهـداف اصـلي مشـخص شـدهي سـازمان درچارچوب كارت امتيازي متوازن شده كه اين موضوع نهايتاً منجر به افزايش كارائي كل سـازمان مـي گـردد.
به عنوان مطالعه موردي، روش ارائه شده در مركز آزمايشگاه هاي صنعتي شركت هسا اجرا ميگـردد . نتـايج حاصله حاكي از تأثيرات مثبت و قابل توجه روش جديد ميباشد.

1. مقدمه
تحليل پوششي داده ها (DEA) يكي از ابزارهاي قدرتمند مديريتيجهت ارزيابي كارايي است. اين ابزار قادر است مديريت را در جهـتنيل به اهداف عالي سازمان و اسـتفاده بهينـه از منـابع و تخصـيصآن ها و در نهايت كسب سودآوري بيشتر ياري رساند.
مديران از طريق اين ابزار ميتوانند عملكرد شركت خود را در قبال

تاريخ وصول: 08/06/91

تاريخ تصويب: 12/10/91
احمد كمالي، كارشناس ارشد مهندسي صنايع، شركت صنايع هواپيماسازي ايران حسين همتي، دانشجوي كارشناسي ارشد مهندسي صنايع، دانشكده ي مهندسيصنايع و سيستم ها، دانشگاه صنعتي اصفهان
مصطفي پارسا، كارشناس ارشد مهندسي صنايع، دانشكده ي مهندسـي صـنايع وسيستم ها، دانشگاه صنعتي اصفهان
*نويسنده مسئول مقاله: دكتر سيدرضا حجازي، دانشيار دانشكده ي مهندسيصنايع و سيستم ها، دانشگاه صنعتي اصفهان،[email protected]

ساير رقبا محك زنند و بـر اسـاس نتـايج آن بـراي آينـده اي بهتـرتصميم گيري كننـ د. كـارت امتيـازي متـوازن (2BSC) يـك ابـزاراستراتژيك ارزيابي است. اين روش بيـان مـي كنـد كـه در ارزيـابيكارايي يك سـازمان عـلاوه بـر شـاخص هـاي مـالي، شـاخص هـايغيرمـالي چـون مشـتريان، فرآينـدهاي داخلـيِ سـازمان و رشـد و يادگيري را هم بايد مد نظر قرار داد.
دو ابزار ياد شده مي توانند به صورت سري مكمل هم باشند. كـارتامتيازي متوازن معيارهاي متناسب براي ارزيـابي كـارايي را تعيـينكند و سپسDEA كارايي را با استفاده از اين معيارها تخمين زند.
اگر اين دو ابزار در كنار يكديگر مـورد اسـتفاده قـرار گيرنـد يقينـاًنتايج از درجه اعتماد بالايي برخوردار خواهند بود و مي توانند مـدلمناسبي را براي ارزيابي كارايي واحدها ارائه دهند.
در اين پژوهش با اسـتفاده از تلفيـقDEA و BSC روشـي جديـدبراي توزيع پاداش بين واحدهاي مختلف يك سازمان ارئه ميشـود.از آن جاكه در DEA كارايي واحدهاي تصميم گيري نسبت بـه هـم(كارايي نسبي) اندازه گيري مي شود؛ از اين رو روش ارائه شده باعـث

افزايش انگيزه براي رقابت بين واحدها جهت كسب پاداش بيشتر از طريق دستيابي به عملكرد بهتر مطابق بـا اهـداف اصـلي مشـخصشده ي سازمان در چارچوب BSC شده كه اين موضوع نهايتاً منجر به افزايش كارائي كل سازمان مـي گـردد. نتـايج مثبـت مربـوط بـهاجراي اين روش در سازمان هسا اعتبار اين روش را تأييد ميكند..

2. ادبيات موضوع
در ادامه با توجـه بـه موضـوع ايـن مقالـه مطالعـات پيشـين در دوحـوزه ي 1) تحليـل پوششـي داده هـا و 2) تلفيـق كـارت امتيـازي متوازن (BSC) و تحليل پوششي داده ها (DEA) مورد بررسي قرار مي گيرد.
2-1. تحليل پوششي دادهها
فروز و همكاران [1] تجزيه و تحليـل صـورت هـاي مـالي نمونـه اي شركت هاي نفت و گاز را با استفاده از روش تحليل پوششي داده هـاانجام دادند. آن ها نشان دادندكه اين روش مي تواند مكملي مناسـببراي روش هاي تحليلِ سنتي نسبت هاي مـالي واحـدهاي تجـاري وبه عنوان مبناي ثابت و قابل اعتماد براي ارزيابي مديريتي و عمليـاتيشركت ها باشد. هالكوز و سالاموريس [2] با استفاده از تكنيك هـايتحليل پوششي داده ها و تحليل نسبت هاي مالي به ارزيابي عملكـردو تعيين كارايي بخش بانكداري يونان پرداختند. آن ها نشـان دادنـدكه روش تحليل پوششي داده ها مي تواند هم بـه عنـوان جـايگزين وهم به عنوان مكمل روش هاي سنتي تحليل نسبت هاي مـالي بـرايارزيابي عملكرد سازمان ها بـه كـار گرفتـه شـود. بـروس و داك [3] عملكرد عملياتي و مالي فرودگاه هاي ايتاليا را با استفاده از تكنيـكتحليل پوششي داده ها مـورد ارزيـابي قـرار دادنـد. سـاراكا و اُر [4] عملكرد شركت هاي توليد برق دولتي و خصوصي كشور تركيه را بـااستفاده از مدل تحليل پوششي داده ها تحليـل و بـا هـم مقايسـه وروابط بين شاخص هـا و امتيـاز كـارايي را بيـان نمودنـد. دوزاكـينودوزاكين [5] با استفاده از روش تحليل پوششـي داده هـا عملكـردبخش هاي مختلف صنعتي كشور تركيه را مورد ارزيـابي قراردادنـد.آن ها شاخص هاي ورودي را، دارايي هاي خـالص، تعـداد كاركنـان وارزش افزوده ي ناخالص و شاخص هاي خروجي را سود قبـل ازكسـرماليات و درآمد صادراتي هـر واحـد مـدنظر قراردادنـد. سويوشـي وگوتــو [6] بــا اســتفاده از مــدل تحليــل پوششــي داده هــا-آنــاليز جداكننده به بررسي تأثير هزينه هاي بخش تحقيـق وتوسـعه رويعملكرد مـالي شـركت هـاي فعـال در صـنايع تجهيـزات الكتريكـيوماشين آلات ژاپن پرداختند. نتيجه ي پژوهش بيان گـر آن بـود كـههزينه هاي اين بخش بر عملكرد مالي شركت هاي موجود در صنعت
نشريهمهندسي جلد

پاداش واحدهاي مدل تلفيقي پوششـي دادههـا احمد سيدرضا حجازي، حسينمتوازن: مطالعه شركت صنايع هواپيماسازي ايران (هسا) و مصطفي پارسا

ماشين آلات تأثير مثبت و بر صنعت تجهيزات الكتريكي تأثير منفي گذاشته بود. ليو و همكاران [7] عملكرد عملياتي شركت هاي توليـدنيرو در طي سال هاي 2004 تا 2006 مـيلادي را بـا روش تحليـلپوششي داده ها مورد ارزيابي قرار دادنـد. خواجـوي و همكـاران [8] تجزيه و تحليل سنتي صورت هاي مالي بورس اوراق بهادار تهران را با استفاده از تكنيك تحليل پوششي داده ها مورد بررسي قـرار داد.كريستوبل [9] مدل تحليل پوششي چنـد معيـاره را بـراي ارزيـابيكارايي تكنولـوژي انـرژي هـاي تجديدپـذير بـه كـار بـرد. فلاحـي وهمكاران [10] كارايي و تغييرات بهره وري در شركت هاي مـديريتتوليد نيروي برق را با استفاده ازمدل تحليل پوششي داده هـا مـوردارزيابي قراردادند. يو جن چن [11] روشي ساخت يافته براي ارزيابي و انتخـاب تـأمين كننـدگان ارائـه داد. وي ابتـدا اسـتراتژي رقـابتي
ش ركت را ب ر طب ق م اتريس SWOTبدس ت آورد و معياره ا وشاخص هاي ارزيابي را از آن استخراج كرد. سپس با شـاخص هـا ي بدست آمده و با روش DEA، تأمين كنندگان را ارزيابي كرد. سپس از غربــالگري انجــام شــده از روشTOPSIS بــراي رتبــه بنــدي تأمين كنندگان كارا بهره جست. كوا و وانگ [12] عملكرد آموزشـيو پژوهشي دانشگاه ها را با تكنيك تحليل پوششـي داده هـا روي 16 شاخص مورد ارزيابي قرار دادند و فعاليـت هـاي ناكـارا را شناسـايينمودند و بجاي آن ها فعاليتهاي مناسب را ارائه دادند.
2-2. تلفيق كارت امتيازي متوازن (BSC) و تحليل پوششي
داده ها (DEA)
با بررسي هاي انجام گرفته مقاله و مرجعي در مـورد تركيـب كـارتامتيازي متوازن و تحليل پوششي داده ها براي محاسبه پاداش يافت نشد. اما منابعي اندك با موضوع تركيب اين دو تكنيـك در ارزيـابيعملكرد صنايع مختلف موجود اسـت كـه بـه بررسـي آن پرداختـهمي شود.
روس وهمكاران [13] ابزارهاي تحليلي عملكرد و چهـارچوب مـورداس تفاده ب راي پش تيباني مـديريت تغيي ر در بخ ش نگه داري وتعمي رات هواپيماه ا را ب ه وس يلهي روش BSC-DEA تعري ف و تشريح كردند. جـوي و همكـاران [14] تحقيقـي را جهـت بررسـيكارايي عملكرد شركت ايسر با استفاده از تحليـل پوششـي داده هـاوكارت امتيازي متوازن انجام دادند. چن و همكـاران [15] عملكـردصنعت نيمه هادي كشور تايوان را با تكنيك تحليل پوششي داده ها و كارت امتيازي متـوازن مـورد مطالعـه قـرار دادنـد. شـاخص هـايارزيابي از چهارمنظركارت امتيازي متوازن اسـتخراج شـد و سـپسكل شركت هاي موجود درسه بخش طراحي، سـاخت و بسـته بنـديتقسيم بندي وسپس كارآيي آن ها از طريق تحليل پوششـي داده هـامـورد محاسـبه قـرار گرفـت. خليلـي و همكـاران [16] بـه منظـور مانيتورينگ (32) بهره وريِ سازمان توليـد وانتقـال نيـروي بـرق ايـران وشركت هاي وابسته ازBSC براي تعيين شاخص هاي عملكردي و از DEA براي ارزيابي واحدهاي تصميم گيرنده باتوجه به شاخص هـايتعيين شده استفاده كردند. آيـلات و همكـاران [17] يـك رويكـردچند معياره را براي پروژه هاي بخـش تحقيـق و توسـعه در مراحـلمختلف چرخه ي عمر پروژه ها ارائه دادند.
دراين رويكرد كارت امتيـازي متـوازن بـا تحليـل پوششـي داده هـاتركيب و مدلي تحت عنوان “تحليل پوششي داده ها ي توسـعه دادهشده مطرح گرديد و براي ارزيابي پروژه ي تحقيق و توسعه بـه كـاربرده شد. مؤمني و همكاران [18] بـا تلفيـق تكنيـك هـايBSC و تحليل پوششي داده هـاي فـازي (FDEA) عملكـرد شـعب تـأميناجتماعي شهرستان هاي استان تهران را مورد ارزيابي قرار دادند. در اين تحقيق شاخص هاي مؤثر در ارزيابي عملكـرد شـعب بـر اسـاسكارت امتيازي متوازن شناسايي و برخي از اين شاخص ها به صورت عدد فازي مثلثي در نظر گرفته شدند وكارايي اين شـعب بـا روشتحليل پوششي داده هاي فازي مورد ارزيابي قرار گرفت.
خورشيد و همكاران [19] به منظور ارزيـابي ارزش ويـژه ي (كـارايينسبي) نام و نشان تجاري محصولات، مدلي كمي را توسـعه دادنـد.در اين مدل از رويكرد كارت امتيازي متوازن به عنوان يك سيسـتمجامع تعيين شاخص ها، از فرآيند تحليل شبكه اي و سلسـله مراتبـيفازي به منظور محاسبه ي اوزن شاخص هاي كليدي تعيـين شـده واز تحليل پوششي داده ها براي محاسبهي ارزش ويژه ي نـام و نشـانتجاري محصولات استفاده شد. اسدي و همكاران [20] عملكرد 13 بيمارستان دولتي استان يزد را با استفاده از تلفيق تكنيـك تحليـلپوششي داده ها (DEA)، تكنيك كارت امتيازي متـوازن (BSC) و مدل سروكوال مورد ارزيابي قرار دادند.
در اين مقالـه از روش تلفيقـيBSC و DEA بـراي اولـين بـار درمحاسبه ي پاداش واحدها استفاده شده است. از آن جاكـه درDEA كارايي واحـدهاي تصـميم گيـري نسـبت بـه هـم (كـارايي نسـبي)اندازه گيري مي شود؛ روش ارائه شده با افزايش رقابت بين واحدهاي مختلف سازماني بر سر اهداف اصـلي مـوردنظر سـازمان مطـابق بـاساختار BSC به منظور كسب پاداش بيشتر به بهبود عملكـرد كلـيسازمان منجر مي شود.
در واقع روش جديد توزيع پاداش باعث افزايش انگيزه بـراي رقابـتبين واحدها جهت كسب پاداش بيشتر از طريق دستيابي به عملكرد بهتر و نزديك شـدن بـه كـارائي ايـده آل مطـابق بـا اهـداف اصـليمشخص شده ي سازمان در چارچوب BSC شده كـه ايـن موضـوعنهايتاً منجر به افزايش كارائي كل سازمان مي گردد.

3. روش شناسي تحليل پوششي دادهها
3-1. تعاريف
تحليل پوششي داده ها يك ابزار كمي، استاندارد و با كاربرد گسترده در مطالعات اندازه گيري كارايي و تحليل عملكرد است. در ادامه به تعاريف عمومي موجود در DEA مي پردازيم:
واحدهاي تصميم گيري (DEA :(DMU كارايي نسبي واحـدهايي را اندازه گيري ميكند كه داراي وروديها و خروجيهاي مشابه انـد .
اين گونه واحدها را واحدهاي تصم يمگيرنـده (DMU) گوينـد .DEA كارايي يك DMU را در مقايسه با ساير واحدها (DMUها) ارزيـابيمي كند. به همين خاطر امتيـاز كـاراييDMU ، يـك امتيـاز نسـبيخواهد بود.
0DMU يا 0j : واحدهاي تصميم گيري كه تحت ارزيابي است.
ورودي: ورودي عاملي است كه با افزايش آن، با حفظ تمامي عوامل ديگر، كارايي كاهش مييابد و نيز بالعكس. در واقع رابطه معكوس بين ميزان ورودي ها و كارايي وجود دارد. معمولاً درارزيابي كارايي شاخص هاي هزينه را به عنوان ورودي در نظر ميگيرند.
خروجي: خروجي عاملي است كه با افزايش آن، با حفظ تمامي عوامل ديگر، كارايي افزايش مي يابد و نيز بالعكس. اين بدين مفهوم است كه رابطه يك به يك بين ميزان خروجي ها و كارايي وجود دارد. معمولاً در ارزيابي كارايي، شاخصهاي سود را به عنوان خروجي در نظر مي گيرند.
كارايي: كارايي واحد تصميم گيري j اُم (j ) به صورت زير تعريف مي شود [23] (شكل (1)):

65684697961

j=1,…,nj rsm1u yrrj (1)

i1vxiij

yrj ، خروجي iامُِ واحـد j ؛ xij ، ورودي iاُمِ واحـد j ؛ ur ، وزن خروجي rام و vi ، وزن ورودي iام است.
3- 2. روش DEA و رتبه بندي
فارل در سال 1957 يك روش اندازه گيري كارايي ارائه داد كه مبناي تمام مدل هاي DEA قرار گرفت [21]. فارل با در نظر گرفتن وزنهايي براي ورودي ها و خروجيهاي يك DMU، توانست مدلي با چند ورودي و يك خروجي ارائه دهد. اما هنوز مشكل دخالت چند خروجي در مدل وجود داشت كه اين مسأله با مدل ارائه شده به نام CCR در سال 1978 توسط چارنز و همكاران حل شد[21]. در اين مدل وزن هاي ورودي ها و خروجي ها با توجه به حداكثر شدن كارايي يكي از DMUھا تعيين و سپس اين وزنها ملاك محاسبه ي كارايي ساير DMUھا قرار خواهد گرفت.

s
Max j0 rm1u yrrj0 (2)
i1vxiij0 S.t.
rs1u r y rj

m1 j=1,…,n (3)
i1vxiij
vi ,ur  r=1,…,s; i=1,…,m (4)

 يك عدد غيرارشميدسي (مقدارثابت، كوچك و مثبت) است.
640082775391

همچنين اگر 0 مطابق رابطه ي (2) بدون هيچ گونه محدوديتي بيشينه شود، در اين صورت مسأله نامحدود خواهد شد. بهمينخاطر محدوديتي مطابق رابطهي (3) به مسأله اضافه مي شود تا
.
شكل 1. اجزاي تشكيل دهنده ي يك مدل DEA

پاداش واحدهاي مدل تلفيقي پوششـي دادههـا احمد سيدرضا حجازي، حسينمتوازن: مطالعه شركت صنايع هواپيماسازي ايران (هسا) و مصطفي پارسا



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید